Van huis uit 1960 naar biobased inspiratieplek

“Maar dan gaan we wél met stro en leem bouwen.” 2024 was het jaar waarin voor Frank en Monique van der Zanden alles veranderde. Geen voorzichtig plan. Geen gepieker. Gewoon doen. Een huis uit 1960 in Venray werd het toneel van een nieuw avontuur: ecologisch renoveren, isoleren met stro, afwerken met leem en bouwen in samenwerking met de aarde.

Wat begon met een impuls op kerstavond (“We gaan een tiny house bouwen!”) groeide uit tot iets groters. Geen tiny house, maar een bestaande woning die een volledig biobased tweede leven krijgt. Met een halve meter stro rond de gevels, zes ton leem op de muren en een dak dat zon én groen draagt.

Hoe het begon

“Je bent niet tevreden meer met het leven dat je leidt, het kriebelt en wringt. Je wilt iets anders. Maar wat?” Die vraag stelden Frank en Monique zichzelf. In Venray werd het plan concreet. Geen nieuwbouw, maar het bestaande huis uit 1960 transformeren. Van drie woonlagen naar één levensloopbestendige woonlaag met zonnepanelen en zonnecollectoren, een groen middendeel op het dak en hergebruik van vrijwel alle materialen. 

Alles uit het huis kreeg een tweede leven. Oude deuren werden opnieuw ingehangen. Resthout werd verwerkt. Balken uit een kerk vonden een nieuwe bestemming. “Wie wat bewaart, die heeft wat”, concludeert het stel. 

Het isolatiemateriaal groeit op het land

In het voorjaar werd 1,5 hectare biologische zomerrogge ingezaaid. Dat leverde ruim 400 strobalen op. Genoeg om het huis “een warme jas” te geven. De strobalen zijn tegen de bestaande buitenmuren geplaatst. Ze zijn stevig verankerd en opgesloten in een leemlaag van circa drie centimeter. De vraag die ze het vaakst krijgen is of dat niet enorm brandgevaarlik is. Het antwoord is helder: “Nee, niet als je het goed inpakt.”

Leem als beschermende huid

De strobalen zijn afgewerkt met drie lagen leem. Een eerste laag die diep in het stro wordt gedrukt, een tweede laag met jute als wapening en een derde afwerklaag, glad gesponsd. Leem is volledig natuurlijk: een mengsel van klei, zand en water. Het wordt hard, maar blijft dampopen. En belangrijk: leemafval vervuilt het milieu niet, maar verrijkt de bodem. In totaal werd zo’n zes ton leem verwerkt in de gevels.

Voor de afwerking kozen Frank en Monique voor leemverf in de kleur Rocky Mountain Red, geïmpregneerd met natuurlijke wasolie. Regen rolt er nu in dikke druppels vanaf.

Isoleren met schapenwol

“In de tegenwoordige bouw worden kieren snel en gemakkelijk gedicht met PUR. Wij hebben ervoor gekozen dat niet te gebruiken.” In plaats daarvan worden de kieren gevuld met specie en is ruwe schapenwol de oplossing voor tochtgaten. 

De nieuwe muuropbouw is volledig dampopen. Van binnen naar buiten:

• Leemfinish
• Basisleem
• Bestaande spouwmuur
• Spouw gevuld met schapenwol
• Houten spouwlat
• Kozijn
• En daarbuiten: een halve meter stro met leemafwerking

Een robuuste, biobased schil met sterke isolatiewaarde én vochtregulatie.

Details die het verschil maken

Het dak werd zorgvuldig opgebouwd. De dakoverstek beschermt de strowanden tegen regen. De randen zijn afgewerkt met EPDM. Waar mogelijk is gewerkt met bioconstructieplaten zonder formaldehyde. Voor de bevestiging van delen aan de stroconstructie zijn zelfs speciale composteerbare stroschroeven toegepast: 35 centimeter lang, gemaakt van hout met natuurlijke polymeren. Een huis dat geen blijvende schade achterlaat aan de wereld.

Hoe is het om erin te wonen?

 “Heerlijk. En alle moeite waard.” Ondanks dat het huis nog niet volledig af is, blijft de temperatuur stabiel. De warmtepomp draait al een jaar en het elektriciteitsverbruik blijft beperkt tot enkele tientjes per maand gemiddeld. Naast de warmtepomp kozen Frank en Monique voor wandverwarming in plaats van traditionele radiatoren. De leidingen zijn verwerkt in de leemwanden. Daardoor wordt niet de lucht verwarmd, maar de massa van de muur zelf. De warmte straalt langzaam en gelijkmatig de ruimte in. Dat voelt comfortabeler en stabieler. Er zijn geen koude wanden en geen grote temperatuurverschillen. Bovendien werkt wandverwarming perfect samen met leem. “De leem neemt het vocht op en voert het door de dampopen muren af naar buiten.” Het voelt warm zonder hoge temperaturen.Het resultaat is een zachte, behaaglijke warmte, zelfs bij een lage thermostand van 19 à 20 graden.

De Wereldboom als inspiratieplek

Wanneer het project volledig is afgerond, wordt het meer dan een woning. De voormalige garage is omgevormd tot ontvangstruimte. Een plek waar mensen kunnen zien, voelen en ervaren wat biobased bouwen betekent. Een toekomstbestendig huis, omgeven door een biodiverse tuin. “In samenwerking met moeder Aarde, zodat onze planeet ook in de toekomst een fijne plek is voor mensen, dieren en planten om te leven.” 

Wat begon als gepieker, groeide uit tot een concreet, tastbaar antwoord. Een oud huis. Een halve meter stro.  Zes ton leem. Veel menskracht. En vooral: vertrouwen. “Ik liet me voorover van de rand van een ravijn vallen… in het volste vertrouwen dat ik niet te pletter zou slaan.” In Venray staat nu het bewijs dat dat vertrouwen terecht was.

Foto's: Nieuwsbrieven De Wereldboom