Biobased wonen in een sociale, groene gemeenschap
De Woongaard | Serooskerke
Ecologische woonwijk De Woongaard ligt op een voormalige perenboomgaard van ongeveer 1,5 hectare aan de rand van Serooskerke op Walcheren. Het project is ontwikkeld als Collectief Particulier Opdrachtgeverschap (CPO). De toekomstige bewoners waren dus samen opdrachtgever voor hun eigen woonomgeving. Architectenbureau Archi3o maakte het stedenbouwkundig ontwerp en werkte samen met de bewoners aan het ontwerp, de technische uitwerking en de begeleiding van het project.
Projectgegevens
Project: CPO De Woongaard
Locatie: Serooskerke, Walcheren
Programma: 25 woningen en gezamenlijke ruimte
Architect: Archi3o (Kim Verhoeven, Renz Pijnenborgh en Vincent Valentijn)
Uitvoering: Bouwbedrijf Boogert, in samenwerking met VKP Prefab houtskeletbouw
Van droom naar ecowijk
Het begon met een droom van twee mensen in Walcheren: Frits en Carry. Hun dochter gaf hen een boekje met de boodschap: Gaan jullie je droom eens opschrijven, dan komt het tot leven. De eerste stappen werden al in 2012 gezet. Frits en Carry richtten de Woon-Werkgemeenschap Walcheren op en gingen op zoek naar een geschikte locatie.
Dat bleek niet eenvoudig. Er waren gesprekken met gemeenten, er moest geld worden ingelegd en er waren een architect en procesbegeleider nodig. Uiteindelijk kon de groep een voormalige perenboomgaard in Serooskerke kopen van de gemeente Veere. Daarna groeide het collectief verder. De vereniging, inmiddels De Woongaard Walcheren genoemd, nam onder begeleiding van procesbegeleider Chris Posma en Archi3o gezamenlijk besluiten over de woningen, de gemeenschappelijke ruimte en de inrichting van het terrein. Bewoners werkten in verschillende werkgroepen aan onder andere financiën, juridische zaken, sociale onderwerpen, gezamenlijke voorzieningen en communicatie. Iedereen droeg naar vermogen bij.
In september 2021 sloot het 25e lid zich aan. Een maand later ging de eerste paal de grond in. In de zomer van 2022 kregen alle bewoners de sleutel van hun ecologische woning.
Een wijk voor verschillende generaties
De Woongaard bestaat uit 25 grondgebonden woningen, verdeeld over rijwoningen en twee-onder-een-kapwoningen. De woningen zijn bedoeld voor verschillende huishoudens en levensfasen: van alleenstaanden en starters tot gezinnen en senioren.
Die mix past bij het sociale karakter van het project. De Woongaard is opgezet als een gemeenschap waarin bewoners elkaar kunnen ontmoeten en helpen, zonder dat de individuele vrijheid verdwijnt. Wonen wordt er gecombineerd met natuur, duurzaamheid, kleinschalig werken en zorg voor elkaar.
Houtbouw en natuurlijke isolatie
De gevels zijn opgebouwd uit HSB met Gutex Multitherm en een buitenplaat van Gutex Thermowall. De wanden zijn vervolgens afgewerkt met kalkstuc. Voor architectenbureau Archi3o een logische keuze: “We zijn het onszelf min of meer verplicht om zo zorgvuldig mogelijk te handelen”, vertelt Vincent Valentijn van Archi3o.
De verdiepingsvloeren zijn uitgevoerd in CLT (massief hout) met daarbovenop dragende Gutex Thermosafe-wd en daarin geïntegreerd leidingwerk. De constructies zijn goed geïsoleerd met natuurlijke isolatiematerialen. Op de daken zijn installaties voorzien voor het opwekken van zonne-energie. De woningen zijn dampopen gebouwd, natuurlijk geventileerd en vrij van bouwfolies. Volgens Archi3o vraagt dit om een bouwfysisch ontwerp waarin vooraf goed wordt nagedacht over de opbouw van gevels en daken. Natuurlijke isolatiematerialen lenen zich goed voor zo'n dampopen constructie.
Ook Métisse katoenisolatie is op twee manieren terug te vinden in De Woongaard: twee centimeter PMA-plaat aan de onderkant van de traptreden voor geluiddemping en in de lichte scheidingswanden Métisse PM 80mm.
Een gebouwschil die met het binnenklimaat meewerkt
Een dampopen constructie kan vocht opnemen en later weer afgeven. Bij een hoge luchtvochtigheid kan vocht tijdelijk in de constructie worden gebufferd. Zodra de binnenlucht droger wordt, kan dit vocht weer worden afgegeven. Zo kan de gebouwschil bijdragen aan een aangenaam en stabiel binnenklimaat. Vincent: “Een mooi bijkomend effect is dat biobased isolatie daardoor in de zomer een koelend effect heeft.”
Volgens Archi3o is zo'n constructie daarnaast minder afhankelijk van een volledig gesloten laag van bouwfolies. Bij een constructie die voor het vochtbeheer te veel afhankelijk is van folies, kunnen beschadigingen, naden en gaten tijdens de bouw of het latere gebruik problemen veroorzaken. Een goed ontworpen en zorgvuldig uitgevoerde damp-open constructie is daar minder gevoelig voor.
Een huis dat je zelf verder afbouwt
De woningen zijn gerealiseerd door Bouwbedrijf Boogert, in samenwerking met houtbouwer VKP. De meeste materialen leverden wij dan ook aan VKP. Maar met de oplevering was het bouwen voor een deel van de bewoners nog niet klaar. Al aan het begin van het project konden zij zelf bepalen hoeveel werkzaamheden ze na de bouw wilden uitvoeren.
Sommige bewoners kregen een woning die alleen nog stoffering en vloer- en wandafwerking nodig had. Anderen gingen veel verder en bouwden bijvoorbeeld zelf de binnenwanden, keuken, badkamer of verdiepingsvloer af. Ze hebben hun gezamenlijke gebouw, een soort gedeeld buurthuis met logeerkamers, zelf gebouwd uit een houten constructie. Dat deden ze met Agepan DWD-beplating, strobalen en Métisse katoenisolatie.
Biobased bouwen én samenleven
De Woongaard brengt verschillende vormen van duurzaamheid samen. Houtbouw, natuurlijke isolatie, een dampopen gebouwschil, hergebruik van materialen, natuurlijke ventilatie en zonne-energie hebben allemaal een plek gekregen binnen één project. Maar duurzaamheid stopt hier niet bij de voordeur.
Het voedselbos, de gedeelde voorzieningen en het CPO-proces laten zien dat ook de manier waarop je samenwoont onderdeel kan zijn van duurzaam bouwen. Bewoners delen ruimte en voorzieningen, zorgen samen voor hun omgeving en hebben vanaf het eerste idee invloed gehad op de wijk waarin ze wonen.